Swiety Wojciech
W 997 r. łodzie wiozące biskupa Wojciecha Sławnikowica i 30 wojów Bolesława Chrobrego przybyły „do miasta Gdańska, którego, zamykającego księcia najszersze dzierżawy, granice morza dotykają". Wyprawa misyjna do Prus zakończyła się śmiercią biskupa. Wykupione przez Bolesława Chrobrego zwłoki przez trzy lata spoczywały pod Gdańskiem w kapliczce „U Dębu", po czym zabrano je do Gniezna. Przy kaplicy powstała osada Święty Wojciech z kościołem i klasztorem benedyktynów'. Obecny kościół pochodzi z XIV/XV w. Po pożarze w 1537 r. benedyktyni opuścili go. Odbudowa nastąpiła dopiero w 1575 r. Górna część wieży pochodzi z 1680 r. Wyposażenie obejmuje gotycki tryptyk na ścianie prezbiterium, główny ołtarz z obrazem św. Wojciecha z 1604 r. oraz boczne ołtarze, stalle i kazalnicę, ufundowane w 1711 r. przez misjonarzy osadzonych tu dla nawracania protestanckich „heretyków". Organy zbudował Andrzej Hildebrandt z Gdańska w 1741 r. Cenne jest renesansowe epitafium braci Wojanowskich (1587). Marmurową figurę św. Wojciecha w bocznej kaplicy wykonano we Włoszech dla jakiegoś kościoła w głębi Polski. W porcie gdańskim zasekwestrowano ją i złożono w Zbrojowni, gdzie ją widział w 1792 r. przybyły na lustrację gdańskiej twierdzy podpułkownik Stanisław Fiszer. W 1825 r. trafiła do kościoła w Świętym Wojciechu. Dolna część owianej legendami kaplicy na wzgórzu pochodzi z XV w. (glazurowana cegła), górna — z renowacji w 1880 r. Pokolenia pielgrzymów pokryły jej ściany znakami. W 1772 r. Fryderyk Wielki połączył gminy Święty Wojciech, Stare Szkoty, Chełm i Siedlce w liczące 10 tyś. mieszkańców „Królewskie miasto Chełm", założone jako ośrodek konkurencyjny dla Gdańska. Poza ratuszem i pocztą najważniejszą instytucją był tu urząd celny, pobierający wygórowane cła na gdańskich rogatkach. Wojny napoleońskie przyniosły Chełmowi zagładę.