Kaplica Krolewska
Najsławniejszym z proboszczów kościoła Mariackiego był wielki .humanista, mąż stanu, podróżnik i poeta Jan Flachsbinder-Dantyszek. Największym okrutnikiem — Jakub Longus, który więził ludzi i własnoręcznie ich chłostał. Najbardziej romantyczna postać to Maurycy Ferber, który procesował się o narzeczoną w sądach miejskich, biskupich i papieskich, aż zrezygnował, wdział sutannę i został biskupem Warmii. Jego lekarzem i sekretarzem był Mikołaj Kopernik. Z inicjatywy Ferbera powstała gotycka plebania (1518) z jego herbem w portalu (z 1715). Pierwszym pastorem (od 1536) był umiarkowany Pankracy Klemme. Odprawiano równolegle nabożeństwa katolickie i protestanckie. W końcu protestanci zawładnęli kościołem (1572), ale w plebanii nadal rezydował zatwierdzony przez króla katolicki proboszcz. Dla pozbawionych kościoła parafian Jan Sobieski kazał zbudować Kaplicę Królewską (1678-81). Budową, prawdopodobnie według projektu Tylmana van Gameren, kierował Bartłomiej Ranisch. 80 tyś. guldenów zapisał zmarły w Gdańsku prymas Andrzej Olszowski, 20 tyś. dołożył król. Powstał jedyny w Gdańsku barokowy kościół o układzie centralnym, harmonijnie wtopiony w rytm kamieniczek. Aby zachować wjazd do plebanii, wnętrze sakralne urządzono na piętrze. Fasadę udekorował rzeźbami Andrzej Schliłter Młodszy, późniejszy twórca wystroju pałacu w Wilanowie, nadworny rzeźbiarz trzech monarchów. Urzekająco piękne są główki aniołków, festony, kapitele z królewskimi orłami i mistrzowski kartusz z herbami Polski, Litwy i „Janiną" Sobieskich. Nie zrekonstruowano jeszcze zniszczonych szczytów bocznych kamieniczek. Wnętrze ma skromny wystrój nowoczesny. Kopułę pokrywają od wewnątrz malowidła Fryderyka Meyerheima (1838) i Alberta Hermę (1877). Figury Jana i Marii pochodzą z (kościoła Św. Jana).